Neytendalán

Neytendalán eru lán samkvæmt lögum nr. 33/2013 sem neytendur taka hjá einhverjum sem hefur atvinnu af því að veita lán. Þetta getur t.d. verið skuldabréf, bílasamningur, yfirdráttarheimild, raðgreiðslusamningur eða smálán. Undanskilin lögunum eru þó t.d. fasteignalán, lán frá LÍN og lán sem bera engan kostnað.

Lög um neytendalán veita neytendum ákveðna vernd og tryggja þeim margvíslegar upplýsingar áður en lánssamningur er gerður. Lögin fjalla ekki um það hvaða lán má, eða má ekki, veita heldur hvernig skuli staðið að lánveitingunni og hvaða upplýsingum neytendum eru veittar.

Árleg hlutfallstala kostnaðar – ÁHK
ÁHK er prósentutala þar sem vextir og lántökukostnaður er mældur á ársgrundvelli. Neytendur geta borið saman þessa einu tölu og fundið út hvaða lánveitandi er með hagkvæmast lánstilboðið. Því lægri sem talan er því hagstæðara er lánið fyrir neytandann. Í auglýsingum þar sem auglýst eru lánskjör á ÁHK alltaf að koma fram.

Kostnaður við lán má ekki vera meiri en svo að ÁHK má aldrei vera hærra en 50% að viðbættum stýrivöxtum.

Upplýsingar veittar fyrirfram
Neytendur eiga rétt á að fá ýmsar upplýsingar áður en lánssamningur er gerður. Þessar upplýsingar á að veita á stöðluðu eyðublaði sem á að afhenda á pappír eða öðrum varanlegum miðli.

Til viðbótar við staðlaða eyðublaðið á lánveitandi að veita neytendum upplýsingar um þróun höfuðstóls og greiðslubyrði. Neytendastofa birtir hér á heimasíðu stofnunarinnar þessar upplýsingar. Á sama tíma á lánveitandi að afhenda neytanda niðurgreiðslutöflu (greiðsluáætlun) þar sem búið er að reikna lánið með tilliti til meðalársverðbólgu síðustu 10 ára.

Þessar upplýsingar á að afhenda neytandanum með eðlilegum fyrirvara svo hann hafi kost á að kynna sér þær og jafnvel bera saman við lánstilboð frá öðrum lánveitanda, áður en hann tekur ákvörðun um að taka lánið.

Breyting á vöxtum
Lögin koma ekki í veg fyrir að samið sé um að vextir eða einhver annar kostnaður við lánið breytist yfir lánstímann. Þegar svo er á í lánssamningi að tilgreina vaxtaprósentu og allar fjárhæðir sem eru í gildi þegar samningurinn er gerður og taka skýrt og greinilega fram að þessar upphæðir geti breyst.

Þegar til vaxtabreytinga kemur á lánveitandi að tilkynna neytandanum það með 30 daga fyrirvara. Ef vextirnir eru tengdir viðmiðunargengi, viðmiðunarvöxtum eða vísitölum mega lánveitandi og neytandi koma sér saman um að lánveitandi veiti neytandanum þessar upplýsingar með reglulegu millibili.

Réttur til að falla frá samningi
Neytendur hafa 14 daga til að hætta við lántöku og falla frá samningi. Þessi frestur er talinn annað hvort frá þeim degi sem lánssamningurinn er gerður eða þeim degi sem neytandanum berast skilmálarnir, ef sá dagur er seinna.

Ef neytandi nýtir sér þennan rétt þarf hann ekki að greiða uppgreiðslugjald. Hann getur hins vegar þurft að greiða vexti eða sambærilegan lánskostnað og áfallnar verðbætur fyrir þá daga sem hann hafði peningana að láni. Sú upphæð er þá reiknuð hlutfallslega miðað við skilmála lánsins.

Greiðsla fyrir gjalddaga
Neytendur eiga alltaf rétt á að endurgreiða lán hvenær sem er á lánstímanum. Þessi heimild hefur verið til staðar í mörg ár en heimild lánveitenda til að taka uppgreiðslugjald hefur breyst nokkuð í gegnum tíðina. Ef neytandi ætlar að endurgreiða lánið sitt fyrir áætlaðan tíma þarf hann því fyrst að skoða hvenær lánið var tekið og hvaða reglur voru í gildi þá. Í öllum tilvikum þarf að koma skýrt fram í lánssamningi að neytandinn þurfi að greiða uppgreiðslugjald og hversu hátt það gjald er.

Til ársins 2008 voru engin takmörk á því hvenær mætti innheimta uppgreiðslugjald eða hversu hátt gjald væri tekið og reyndar hefur verið löng hefð fyrir því að lánveitendur geri engar kröfur um gjald þegar að lán hafa verið greidd fyrr en samningur segir til um.

Hafi lán verið tekið á tímabilinu frá 28. maí 2008 til 1. nóvember 2013 má ekki krefjast uppgreiðslugjalds ef lánið er með breytilegum vöxtum og upphaflegur höfuðstóll er lægri en 50 milljónir.

Fyrir lán sem tekin eru eftir 1. nóvember 2013 gildir að uppgreiðslugjald má ekki vera meira en 1% af þeirri fjárhæð sem greidd er, ef lengra en eitt ár er eftir af samningnum. Ef styttra en eitt ár er eftir af lántímanum má uppgreiðslugjald ekki vera meira en 0,5%. Lánveitanda er bannað að krefjast uppgreiðslugjald ef neytandi greiðir upp yfirdráttarheimild, ef lánið ber breytilega vexti og ef uppgreiðslan er lægri en ein milljón á ári.

Hvert skal leita?
Neytendastofa hefur eftirlit með lögunum og í því felst að stofnunin fylgist með því hvort lánveitendur virði réttindi neytenda samkvæmt lögunum. Neytendastofa getur beitt margvíslegum úrræðum gagnvart þeim sem brjóta gegn þeim, svo sem bannað háttsemina og lagt á stjórnvaldssektir. Neytendastofa getur hins vegar ekki fjallað um einkaréttarlegan ágreining. Neytandinn gæti því einnig þurft að fara með málið fyrir úrskurðanefnd í viðskiptum við fjármálafyrirtæki eða dómstóla til þess að fá leyst úr fjárkröfum.

Hægt er að hafa samband við Neytendastofu í gegnum rafrænt kerfi stofnunarinnar, með því að senda tölvupóst á póstfangið: postur@neytendastofa.is eða í síma 510-1100 á símatíma, milli 9 og 12 alla virka daga.

 

TIL BAKA